دو نکته ...

در برنامۀ صبحگاهی تلویزیون، خانم دکتری با حجاب برترداشت دربارۀ وضعیت خانمها در ایران صحبت می کرد و به این اشاره کرد که ایران در منطقه دومین مصرف کنندۀ لوازم آرایش و اگر اشتباه نکنم دارای بالاترین تعداد عمل جراحی زیبایی است. وی در تحلیل خود در بیان دلایل این وضعیت به نکته ای اشاره کرد که بی ربط به اوضاع امروز مجلس و دولت نیست.
او گفت تلاش و یا علاقۀ خانمها برای استفاده از این وسایل و یا عملهای زیبایی از این جهت است که عرصه های جلوه و حضور آنها به ویژه در مراتب بالای شؤون اجتماعی محدود است. به عبارتی نقشی که خانمها بعد از پایان تحصیلات خود در جامعه می پذیرند، یا محدود به خانه، نیروی کار عادی و یا حداکثر مدیریت های خرد است و معمولا در مدیریت های میانی و بالادست، حضوری از خانمها نمی بینیم. طبیعی است در چنین فضایی ذهن خانمها، حتی آنهایی که وارد فضای کار می شوند، به خاطر محدود بودن افق پیشرفت اجتماعی، به جای آنکه متوجه برنامه ریزی ذهن خود برای دستیابی مراتب بالاتر اجتماعی باشد، متوجه جسم و چهره خودشان می شود تا به واسطه آنها نیاز طبیعی هر انسان برای دریافت توجه از جامعه اطراف خود را ارضاء کنند.
اینکه تا چه حد این تحلیل درست یا نادرست باشد، امری است که واگذارش می کنم به وقتی دیگر. اما دو نکته در همین چند دقیقه تماشای تلویزیون برای من وجود دارد که مسائل کوچکی نیستند و به گمانم تاثیر آنها را در جریان انتخابات امسال دیدیم.
نکته نخست این است که در شرایطی که سه دهه است حجاب امری اجباری است، دختران از سن پیش دبستانی باید حجاب بر تن می کنند و از دیگر سو در مدارس و در رسانه های رسمی شکل خاصی از حجاب پیوسته مورد تاکید قرار می گیرد، دستگاه فرهنگی جمهوری اسلامی در ترویج فرهنگ اسلامی در میان بانوان، به ویژه بانوان جوان، در آغاز دهۀ چهارم بعد از انقلاب ناکام است. ظاهراً چیزی که در رسانه های رسمی از آن به فرهنگ عفاف، حجاب برتر و امثال آن یاد می شود، در میان بخش بزرگی از بانوان طرفدار پرشمار ندارد. به اعتقاد من دستگاه فرهنگی جمهوری اسلامی همانطور که نتوانسته دانشگاه و متون درسی اسلامی به وجود آورد در ترویج فرهنگ عفاف مورد نظر خود در میان بانوان نیز نتیجۀ مطلوب نرسیده است. اگر چنین شده بود امروز در مصرف مواد آرایشی و جراحی های زیبایی چنین رتبه هایی نداشتیم. اینکه امروز شمار دخترانی که چادر به سر کردن را از مادرانشان به ارث می برند، رو به کاهش گذارده، یک واقعیت است.
در جریان حضور بانوان در رویدادهای پیش و پس ازانتخابات نیز دیدیم که بیش از آنکه سخن از حفظ و ترویج حجاب باشد، بیشتر سخن از جمع کردن گشت ارشاد بود. علاوه بر آن حجم بزرگی از افراد حاضر در خیابانها زنان بودند. زنانی که خواسته هایشان آنقدر برایشان مهم بود که به خاطرشان در خون خود جاودانه شوند.
نکتۀ دوم هم استفاده از بانوان در مدیریت هاست که در انتخابات امسال بسیار پر رنگتر از گذشته مطرح گردید. اینکه تا چه حد وعدۀ وزیران زن جدی یا تبلیغاتی بود، خود جای بحث جدی دارد، اما آنچه که رخ داد نشان داد که محدود بودن افق ترقی اجتماعی برای زنان، یک واقعیت انکار ناپذیر است و این درست در تقابل با نیاز جامعۀ بانوان امروز ایران قرار دارد. نیازی که آقای احمدی نژاد را بر آن داشت تا سه زن را برای کابینه مطرح کند، علیرغم آنکه کسی او را دارای باورهای فمینیستی نمی دانست و نمی داند. اما از دیگر سو کسانی که او قدرتش را وامدار آنهاست، حضور زنان در مدیریتهای کلان را بر نمی تابند، پس نتیجه آن شد که شمار وزیران به یک نسخه کاهش یافت و بعد تضمین داده شد که نسخۀ دیگری در راه نیست!
اینکه مبانی این مقابله با حضور زنان در مدیریت ها چیست و چراست، امری است که جای بحث دارد. ولی آنچه که در جهان رخ می دهد، نشان می دهد که تا چه حد این مبانی با واقعیت شرایط جهان امروز فاصله دارند.
فقط یک مثال می زنم و تمام. همه در جریان رکودی که اقتصاد جهان را به لرزه در آورده و غول های مالی و صنعتی بسیاری را از میدان به در کرده، هستیم. آمریکا که بزرگترین اقتصاد جهان است (56%) هنوز از این رکود خارج نشده، اما آلمان نخستین کشوری بود از این رکود خارج شد و هم اکنون در مسیر عادی توسعه اقتصادی خود گام بر می دارد و همۀ کارشناسان فن این موفقیت بزرگ را مرهون سیاستها و رهبری صدراعظم این کشور می دانند که انتخاب مجددش در انتخابات اخیر آلمان گواهی شد بر درستی این دیدگاه. این سیاستمدار یک زن است؛ آنگلا مرکل!

حسین تفرشی